Vandaag in De Standaard Der Letteren


DE SIRENE
In deze rubriek bespreekt Luuk Gruwez elke maand de dichtbundel die het meest zijn aandacht heeft getrokken.

De dreiging van het ei

In haar bezwerende debuutbundel Zonder geeft Sylvie Marie de indruk dat ze schrijft om het niet te moeten uitgillen.

LUUK GRUWEZ
Er zijn in ons taalgebied zo’n vijftig min of meer begaafde dichters te veel, allen excellerend in iets waarmee over een halve eeuw, wanneer een geavanceerde chip al onze esthetische behoeften bevredigt, niets meer te rapen valt: het archeologisch curiosum dat poëzie heet. En in plaats van uit te wijken naar een of andere negorij, lopen al die homerussen en vergiliussen elkaar met hun gezwollen ego’s voor de voeten. In Vlaanderen waren tot dusver vooral mannen voor deze gang van zaken verantwoordelijk. Voortreffelijke dichteressen vielen hier de laatste decennia, in tegenstelling tot in Nederland, maar zelden te bespeuren. Niet dat het geslacht er in dezen ook maar iets toe doet: ik vind het ronduit onzinnig dichters in te delen op grond van hun lederhosen of quilts, hun moedervlekken of zomersproeten. Toch valt het op dat Vlaanderen de jongste jaren weer meer dichteressen telt met wie je zonder plaatsvervangende schaamte onder de mensen kunt komen.

Sylvie Marie was velen al opgevallen met publicaties in bladen als Het Liegend Konijn en De Brakke Hond. Met Zonder heeft zij misschien wel een van de belangwekkendste poëziedebuten van de jongste jaren gepubliceerd. Het verdient aanbeveling karig te zijn met zulke beweringen. Er zijn voldoende precedenten van dichters die na het slaken van enig trendy gezucht in populaire bladen de hemel worden ingeprezen en al na enkele jaren opnieuw in een barmhartige anonimiteit verdwijnen. Niemand straalt zoveel triestheid uit als een poëet die anderhalf decennium veelbelovend blijft en het vervolgens daarbij laat.

Sylvie Marie lijkt mij een robuustere debutante. Haar hoofdthema is het afwezige. Bijna vijftig gedichten lang wordt, tot in de titels van de cycli toe, gewezen op wat ontbreekt. Het afwezige dwingt haar tot welbespraaktheid. Het hunkert immers naar aanwezigheid en daar is taal voor nodig. Hoe ontoereikend die op de keper beschouwd altijd zal en misschien wel wil blijven. Mocht die taal er namelijk in slagen de dingen volmaakt te realiseren, dan zou zij zichzelf opheffen, niets meer te zeggen hebben en in elk geval aanleiding geven tot het saaiste en onproductiefste van alle gevoelens: de tevredenheid. Zoals alle dichters wil Sylvie Marie, om het met een huizenhoog cliché te stellen, schrijvenderwijs en met alles wat zij mist, zo aanwezig mogelijk worden. Met de dramatiek van wie op haar vierentwintigste nog onvoldoende bejaard is, maar al een remedie tegen het verdwijnen zoekt.

Haar poëzie leunt door haar sobere en suggestieve stijl soms tegen die van Miriam Van hee aan. Maar er zit meer agressie in. Een cyclus als ‘Moedermomenten (zonder moeder)’ bevestigt dit. Hier voel je af en toe de beklemming die ook in de bekende regel van Ida Gerhardt (‘van haat eendrachtig het gezin’) is vervat. Vooral in een strofe als deze over de dreiging die van stilte en van falende communicatie uitgaat:

‘aan tafel zaten we steeds meer te slikken,
te tikken, te wrikken met keel,
lepels en stoelen, als er maar geluid
was om al ons zwijgen te verbergen.’

Regels als deze wekken de indruk dat Sylvie Marie in de eerste plaats schrijft om het niet te moeten uitgillen. De stilte en de ingehouden spanning tussen de familieleden rondom de tafel zijn haar een gesel. Je vraagt je af of daar naast het bord niet ergens een mes ligt waarvan de bestemming onduidelijk is: het versnijden van de rosbief of het kelen van enkele disgenoten? Misschien, bedenk ik, bovenstaande regels lezend, is er ook een vleugje Sylvia Plath in haar verzen aanwezig: frustratie die zowel vruchtbaar als destructief is. De dichteres schept bij nader beschouwing een realiteit die zelden louter neutraal is, maar die zij meestal lardeert met een unheimliche sfeer en met elementen van ontwrichting. Een heel sterk gedicht is in dit opzicht ‘epiloog’ uit diezelfde aangrijpende moedercyclus:

‘er is een vrouw en sommigen noemen haar
moeder, ze eet langzaam tot het haar
te veel wordt en ze putten in de tafel kerft.’

In een van haar dagboeken schrijft Anaïs Nin: ‘You did not want to be born of human parents.’ Her en der, bijvoorbeeld in het gedicht ‘vreemd’, lijkt het of Sylvie Marie haar vader en haar moeder uit hun ouderschap ontzet. Zij schrijft vanuit een ontbrekende identiteit en wil een soort verdwijnkunst beoefenen, precies omdat zij eropuit is zichzelf te scheppen en haar eigen enige voogd te worden. Toch wordt de vader verderop in de bundel ook met een vrediger gedicht bedacht. En de broze, blijkbaar labiele moederfiguur, uit wier invloedssfeer zij niet ontsnappen kan, mag zeker op mededogen rekenen. Het ei waarmee die zit, is er eigenlijk ook een waarmee de dochter leven moet. De uitdrukking met een ei zitten mag dan al genoegzaam bekend zijn, het originele zit hem hierin dat de dichteres, pendelend tussen het letterlijke en het metaforische, er een heel gedicht rond bouwt. Dat mysterieuze ei, dat klassieke symbool van fertiliteit, blijkt nu in de eerste plaats te staan voor breekbaarheid en voor de spanning die hiervan het gevolg is.

Je vraagt je na lezing van een aantal gedichten af hoe gehavend het zenuwstelsel van de dichteres niet moet zijn. Zij is een meesteres in het neerzetten van taferelen die de lezer soms kippenvel bezorgen. Maar tegelijk weet zij haar gevoel voor mysterie uitstekend te doseren en slaagt zij erin understatement en overstatement in een juiste balans te houden. Sylvie Marie maakt weinig uitschuivers. Zelfs de minst voldragen gedichten, die hier onvermijdelijk toch ook te vinden zijn, de gedichten die minder uit noodzaak zijn ontstaan, ontaarden nooit in totale onbeduidendheid. Het zal iedereen duidelijk zijn dat er veel zwaarmoedigheid in deze poëzie steekt. Maar er gaat net zo goed een bezwerende kracht van uit. De dichteres is er minder erg aan toe met de pen in de hand. Schrijven is haar manier om de schade te beperken. En natuurlijk bevat haar bundel, vaak waar het om de relatie met de geliefde gaat, ook een aantal gedichten met een lichtere en speelsere toon. Maar wie je het meest bijblijft is de Sylvie Marie die haar moeder met een mes in de tafel laat kerven, de Sylvie Marie die met een ei zit, het ei dat het begin van alles is en ook drager van de angst voor het einde. De Sylvie Marie die tot in het laatste gedicht van haar bundel niet met zekerheid weet of zoiets als redding bestaat. En vanwaar die dan in hemelsnaam wel komen mag.
________________________
SYLVIE MARIE
Zonder
Uitgeverij Vrijdag en uitgeverij Podium, 64 blz., 15,00 euro.
***

Moedermomenten (zonder moeder)

4.

al jaren draag je een ei in en het mag
niet breken. je bewaakt het, legt het
te slapen in dunne lakens, kust het. in je dromen
fluister je het wel eens koosnaampjes toe.

jullie hebben jullie verstandhouding. jij weet
dat je rustig moet blijven, het ei dat het niet
ongevraagd moet bewegen. zo gaat het al lang.
iedereen weet van het ei.

vandaag wierp je het ei in een zak over je schouder.
we knepen allemaal de ogen dicht. alsof we ons aan
gruis verwachtten, leefden we met het ei,
als het ei.

Sylvie Marie

Advertenties

4 gedachtes over “Vandaag in De Standaard Der Letteren

  1. Hey Sylvie,

    Ik was vandaag in mijn favoriete boekwinkel in Middelburg en wie zie ik daar liggen tussen onze nieuwe dichter des vaderlands Ramsey Nasr en andere grote namen: SYLVIE MARIE!!!!!!

    Helemaal super-te-gek-fantastisch voor je! En wat een schitterende poëzie!
    Geniet maar van je succes; het komt je toe.

    veel liefs,

    Nell Nijssen

  2. Dag Sylvie

    Wat een fijne recensie! Ik vind het spijtig dat ik er vrijdag niet bij was, de liefde die wil eten en de poëzie, ach, ze komen elkaar soms tegen. Keep on going meid!

    x

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s